Artiesten met een missie

Hoe komt het dat een jonge man in China, die zijn vader door marteling en zijn moeder door gevangenschap heeft verloren, uiteindelijk in New York terechtkomt, waar hij hun verhaal op het podium uitbeeldt?

Dit is het inspirerende verhaal over waarom Shen Yun is ontstaan, wie deze bijzondere mensen zijn en welke hindernissen ze ook tegenwoordig nog moeten overwinnen.

Het verhaal begint in China in de jaren ’90. Het land was net uit een periode van tientallen jaren van gewelddadige politieke campagnes gekomen, met als hoogtepunten de Culturele Revolutie en vervolgens het bloedbad op het Tiananmenplein. De Chinese bevolking had genoeg van de Communistische Partij, haar ideologie en de hartverscheurende menselijke tol die dit alles had geëist.

Maar tegelijkertijd was er een massaal fenomeen ontstaan dat bekendstaat als de qigong-rage. In de jaren ’70 en ’80 stroomden de parken in heel China bij zonsopgang vol met miljoenen mensen die langzame oefeningen deden, waaronder tai chi, om hun gezondheid te verbeteren en rust te vinden.

In 1992 introduceerde de heer Li Hongzhi uit de stad Changchun in het noordoosten van het land een spirituele meditatiepraktijk. Het betrof een eeuwenoude discipline, die tot dan toe echter nog niet op grote schaal was onderwezen: Falun Gong.

Falun Gong, ook wel Falun Dafa genoemd, is volledig gratis en levert indrukwekkende resultaten op; de beoefening verspreidt zich snel door heel China. Mensen uit alle lagen van de bevolking beoefenen het en zijn er dol op: fabrieksarbeiders, academici en veel overheidsfunctionarissen. Naast de gezondheidsvoordelen geeft Falun Gong ook antwoord op de spirituele behoefte van mensen. Het is geworteld in boeddhistische tradities en leert mensen te leven volgens de principes ‘Waarachtigheid, Mededogen en Verdraagzaamheid’, ongezonde gehechtheden los te laten en goede, vriendelijke mensen te zijn. Tegen het einde van de jaren ’90 schatte de Chinese overheid dat er in China 70 tot 100 miljoen mensen Falun Gong beoefenden.

Deze snelle groei verbaast enkele topfunctionarissen van de Chinese Communistische Partij (CCP), met name partijsecretaris Jiang Zemin. Ze starten een geheim onderzoek in een poging bewijs te vinden om een verbod op Falun Gong te rechtvaardigen, maar vinden niets. Desondanks, en ondanks veel verzet van andere regeringsleiders, verbiedt Jiang in 1999 Falun Gong, waardoor hij in één klap 100 miljoen mensen tot staatsvijanden bestempelt.

De propaganda en het geweld die daarop volgden, zijn uitgegroeid tot een van de grootste mensenrechtenkwesties van de eenentwintigste eeuw. Miljoenen mensen zijn naar gevangenissen, werkkampen en ‘heropvoedings’-hersenspoelcentra gestuurd. Er is bevestigd dat duizenden mensen zijn doodgemarteld – door slaaptekort, mishandeling terwijl ze aan hun ledematen werden opgehangen, schokken met elektrische vee geleidestokken en vastgebonden te worden aan de ‘Tijgerbank’ en het ‘Doodsbed’. Misschien wel de meest moorddadige methode van allemaal is de inmiddels goed gedocumenteerde orgaanroof op levende mensen.

Toen de CCP op 20 juli 1999 de vervolgingscampagne lanceerde, veroorzaakten de snelheid en het geweld waarmee dit gebeurde internationale opschudding. Ook sommige Chinezen in de diaspora beoefenden Falun Gong, net als een groeiend aantal niet-Chinezen. Maar in vergelijking met de Falun Gong-beoefenaars in China waren zij relatief klein in aantal, en werden zij overrompeld door de plotselinge wreedheden in China en de propaganda die de CCP wereldwijd verspreidde.

Snel kwamen ze in actie om de wereld te vertellen wat er in China gebeurde en om de internationale gemeenschap ertoe te bewegen op te roepen tot beëindiging van de vervolging. Ze hielden zitacties, demonstraties, wake-acties en optochten; ze deelden flyers uit, verzamelden handtekeningen en gingen van deur tot deur in Washington, Ottawa en Genève. Sommigen richtten websites en mediabedrijven op; anderen vonden manieren om mensen in China te helpen de internetcensuur te omzeilen. Sommigen belden ’s nachts rechtstreeks naar de bewakers in Chinese gevangenissen en werkkampen.

Onder de Falun Gong-beoefenaars buiten China bevonden zich vooraanstaande artiesten, zoals professionele dansers, schilders en bekwame musici. Zij wilden hun talenten inzetten om een bijdrage te leveren aan het stoppen van de vervolging. Tegelijkertijd wilden zij de wereld de schoonheid, de legendes en de spirituele tradities van het China van vóór het communisme laten zien.

In 2006 kwamen ze bijeen in de glooiende heuvels van de Hudson Valley in New York en richtten ze, onder leiding van artistiek directeur D.F., Shen Yun op.

De voorstelling was meteen een groot succes. In het eerste seizoen toerde Shen Yun over de hele wereld en oogstte lovende kritieken op vier continenten. Toeschouwers vertelden dat ze geïnspireerd waren geraakt door de schoonheid en de deugden die op het podium werden uitgebeeld, en door te zien hoe een beschaving van vijf millennia, die bijna volledig was vernietigd, weer tot leven werd gewekt.

Maar het verhaal van de vervolging in China bleef de artiesten altijd na aan het hart liggen. Velen waren zelf aan vervolging ontsnapt.

Als het verhaal persoonlijk is

Deze artiesten, die pijnlijke herinneringen met zich meedroegen, de last van achtergebleven familieleden en een knagend gevoel van urgentie om degenen die nog steeds in China lijden te redden, slaagden er op de een of andere manier in om al deze pijn om te zetten in prachtige en ontroerende kunst.

Wanneer het publiek de glimlach en de oprechte vreugde ziet waarmee deze artiesten optreden, kunnen ze zich niet voorstellen wat mensen zoals de hierboven afgebeelde eerste soliste Ellie Rao hebben meegemaakt. Toen ze vier jaar oud was, stormde de politie haar huis binnen en nam haar vader mee, louter vanwege zijn geloof. Vanuit het raam zag ze hoe ze hem wegvoerden. Hij werd doodgemarteld en ze heeft hem nooit meer teruggezien.

Toen ze 9 jaar oud was, vluchtte ze samen met haar moeder naar Thailand en kreeg uiteindelijk asiel in de Verenigde Staten.

De hierboven afgebeelde eerste solist Hungwei Sun staat bekend om zijn onberispelijke precisie in de rol van heldhaftige krijgers. Hij groeide op zonder zijn moeder. Toen hij nog een kind was, werd zijn moeder voor zeven jaar gevangengezet omdat ze Falun Gong beoefende. Hungwei kon bij familieleden in Taiwan naar school gaan. Tegen de tijd dat zijn moeder uit China kon vluchten en zich weer met haar zoon kon herenigen, waren ze al twaalf jaar van elkaar gescheiden geweest. Ze beschouwen zichzelf als mensen die geluk hebben gehad.

Uit een recent onderzoek binnen het gezelschap bleek dat meer dan 90 artiesten rechtstreeks door de vervolging waren getroffen. Sommigen waren gevangengezet. Anderen hadden familieleden verloren door martelingen. Nog anderen hebben familieleden die nog steeds gevangen zitten.

Daarom maakt het verhaal van Falun Gong deel uit van elke Shen Yun-voorstelling. Elke voorstelling bestaat uit ongeveer 20 verschillende dans- en muziekstukken, en elk jaar zijn er een paar gewijd aan het waargebeurde verhaal van Falun Gong-beoefenaars – de vervolging en de moed van hun vreedzame verzet. Shen Yun is opgericht door Falun Gong-beoefenaars in het licht van de gruwelijke, en nog steeds voortdurende, vervolging. Dit verhaal ligt niet alleen alle artiesten na aan het hart; het vormt de kern van de missie van het gezelschap.

En dat jaagt Peking de stuipen op het lijf. De CCP heeft ontelbare middelen ingezet om de wereld te laten geloven dat er geen sprake is van vervolging, en nu zet Shen Yun dit juist centraal in de meest prestigieuze theaters ter wereld. Bovendien wordt Shen Yun opgevoerd door Falun Gong-beoefenaars, precies de groep die de CCP juist had willen uitroeien.

Peking ziet Shen Yun de traditionele Chinese cultuur weer tot leven brengen en daarmee bijna acht decennia van systematische pogingen van de CCP om deze cultuur uit te roeien tenietdoen.

Door een beeld te schetsen van het China van vóór het communisme heeft Shen Yun hoop gegeven aan zoveel mensen, zowel Chinezen als niet-Chinezen, en hen in staat gesteld zich een China zonder communisme voor te stellen.

Onderdrukking exporteren

En dus mag Shen Yun niet alleen niet optreden in China, maar heeft de CCP ook allerlei tactieken ingezet om Shen Yun wereldwijd het zwijgen op te leggen.

Aanvankelijk stuurde Peking verschillende gezelschappen uit de podiumkunsten op pad om de concurrentie met Shen Yun aan te gaan. Toen dat niet lukte, probeerde het via diplomatieke druk de voorstellingen van Shen Yun af te laten gelasten.

Chinese ambassades en consulaten over de hele wereld stuurden brieven, belden en brachten bezoeken aan theaters waar Shen Yun zou optreden, in een poging druk uit te oefenen om de voorstellingen af te gelasten. Ze maakten gebruik van nauwelijks verhulde dreigementen met economische gevolgen en lokten met beloften om voorstellingen uit China te laten komen. Deze tactieken werkten zelden. 

Jarenlang publiceerden veel kranten, waaronder de Wall Street Journal, de Washington Post, de London Telegraph en vele andere, betaalde bijlagen van de China Daily, de officiële Engelstalige spreekbuis van de CCP, onder de naam “China Watch”. Deze bijlagen waren opgemaakt in hetzelfde lettertype en stijl als de kranten zelf en waren nauwelijks te onderscheiden van betaalde advertenties. Maar de inhoud bevatte koppen waarin Shen Yun bijvoorbeeld werd omschreven als “een vorm van blasfemie die zich voordoet als kunst”.

De CCP heeft familieleden van artiesten die nog in China verblijven lastiggevallen en gearresteerd.

Meerdere keren werden de banden van de bussen en vrachtwagens van Shen Yun zo beschadigd dat ze bij hoge snelheden zouden ontploffen. De sneden waren aangebracht in de voorbanden, waardoor de kans groter was dat de chauffeur de controle over de bus zou verliezen. De sneden werden ontdekt tijdens de controles voorafgaand aan de rit.

De CCP stuurde spionnen om het gezelschap te saboteren, maar die werden door de FBI gearresteerd en belandden in de gevangenis.

Toen dat allemaal mislukte, grepen de CCP en haar handlangers hun toevlucht tot desinformatie, juridische intimidatie en bedreigingen.

Vanaf 2024 begonnen theaters waar Shen Yun op het punt stond op te treden, via e-mail bedreigingen te ontvangen waarin werd gedreigd met massale schietpartijen, of waarin werd beweerd dat er bommen in het theater waren geplaatst die tot ontploffing zouden worden gebracht als Shen Yun zou mogen optreden. Hoewel er tot nu toe meer dan 200 van dergelijke e-mails zijn geregistreerd, en deze allemaal bij de politie en de FBI zijn gemeld voor onderzoek, was er in geen enkel geval sprake van een daadwerkelijke dreiging. Het ging in alle gevallen om valse meldingen.

De afzenders maakten gebruik van VPN’s en waren moeilijk te traceren, maar uiteindelijk slaagde een Taiwanese speciale politie-eenheid erin hen te traceren naar Xi’an, China, en het Huawei-onderzoeksinstituut.

Onlangs heeft de CCP haar desinformatiecampagne opgevoerd in een poging Shen Yun het zwijgen op te leggen. Uit gelekte documenten van het Chinese Ministerie van Staatsveiligheid blijkt deze strategie, waarbij sociale en reguliere media worden ingezet om de publieke opinie tegen Shen Yun en Falun Gong te keren.

En inderdaad, enkele van de tactieken die onmiddellijk opdoken, waren sociale-media-accounts die uitsluitend tot doel hadden Shen Yun aan te vallen, nepaccounts die zich voordeden als Shen Yun-artiesten, Chinese influencers die een gestage stroom van denigrerende video's over Shen Yun produceerden, en botactiviteit die de negatieve inhoud versterkte.

Helaas hebben sommige van deze verhalen, die helemaal terug te voeren zijn naar Peking, inderdaad hun weg gevonden naar de reguliere berichtgeving. (Lees meer: 9 dingen die sommige mediaberichten verkeerd weergeven over Shen Yun)

Maar hoewel ze in China te maken hebben gehad met vervolging en nu ook in Amerika thuis te maken krijgen met transnationale repressie, zijn de artiesten van Shen Yun vastberaden als altijd.

Danser Louis Liu was drie jaar oud in China toen zijn moeder hem meenam naar zijn tante, Gao Rongrong, die in het ziekenhuis lag. Zij was een levendige vrouw van in de dertig die was ontslagen bij een kunstacademie omdat ze Falun Gong beoefende, en later naar een dwangarbeidskamp was gestuurd. Daar hadden bewakers haar zeven uur lang ononderbroken gemarteld door haar gezicht met een elektrische stok te schokken. Vanuit haar ziekenhuisbed, met politieagenten die naast haar de wacht hielden en haar wangen verschroeid en misvormd, keek ze naar Louis met een tederheid die hij nooit zal vergeten. Een jaar later stierf ze aan haar verwondingen.

“Als ik dansvoorstellingen doe waarin ik laat zien wat er tegenwoordig in China gebeurt”, zegt hij, “is dat voor mij een kans om een stem te geven aan degenen die in China worden vervolgd, om mijn tante een stem te geven.”

Op 3 februari 2025 was Louis zich aan het voorbereiden op een optreden voor bijna 3.000 mensen in Dijon, Frankrijk, toen de volgende e-mail binnenkwam: “Ik heb meerdere bommen in het theater geplaatst. Als je niet wilt dat het theater tot puin wordt geblazen, annuleer dan onmiddellijk de Shen Yun-voorstelling.”

Iets meer dan een uur voor aanvang van de voorstelling werden Louis en alle aanwezigen in het theater geëvacueerd. Na een grondige controle door de politie mochten ze weer naar binnen om de voorstelling in allerijl klaar te maken. Het publiek wachtte 40 minuten buiten in de kou, maar blijkbaar ging niemand weg.

De steun van toeschouwers over de hele wereld is voor de artiesten ongelooflijk bemoedigend geweest, net als het feit dat theatermedewerkers zij aan zij met hen hebben gestaan.

Nancy Zhang, presentatrice van Shen Yun, was al opgemaakt en in kostuum en stond op het punt het podium te betreden in Toronto toen het brandalarm afging. Iedereen in het theater moest het gebouw verlaten vanwege een bommelding. Voor het eerst in de geschiedenis van Shen Yun leidde deze e-mail ertoe dat de voorstelling werd afgelast.

Voor Nancy bracht het incident haar onmiddellijk terug naar haar jeugd in China. Ze was acht jaar oud en stond zoals gewoonlijk buiten te wachten tot ze na schooltijd zou worden opgehaald. Maar er kwam niemand voor haar. Haar beide ouders waren die dag opgepakt omdat ze Falun Gong-beoefenaars waren. Haar vader werd naar een hersenspoelcentrum gestuurd; haar moeder kreeg drie jaar gevangenisstraf.

“De vervolging heeft mijn familie verwoest”, zei Nancy in Toronto. “Tegenwoordig leven we in een vrije en democratische samenleving. Dit gaat niet alleen over Shen Yun. Het gaat erom of een buitenlands regime kan dicteren wat Canadezen mogen zien, welke verhalen verteld mogen worden en welke stemmen gehoord mogen worden.”

De geannuleerde voorstellingen werden verplaatst, en Shen Yun keerde twee maanden later terug naar Toronto.

De artiesten van Shen Yun blijven – om de titel van een nieuwe documentaire over Shen Yun te lenen – unbroken.

Vorig jaar namen ze deel aan een parade door Chinatown in New York City ter herdenking van 20 juli, de dag waarop de vervolging begon.

Al 27 jaar lang worden Falun Gong-beoefenaars bedreigd en in een kwaad daglicht gesteld, en velen hebben zwaar te lijden gehad. Maar vandaag gaan ze, ondanks alles, gewoon door, in de diepe overtuiging dat het goede uiteindelijk zal zegevieren.